Voedingsadvies bij COPD

Wat is COPD? 

COPD (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) is een chronische longziekte waarbij de luchtwegen vernauwd zijn en de longen minder goed werken. Hierdoor wordt ademhalen moeilijker en kost het meer energie. Veelvoorkomende klachten zijn kortademigheid, hoesten en vermoeidheid.
 

Voedingsgerelateerde klachten bij COPD

Mensen met COPD kunnen verschillende problemen ervaren die invloed hebben op hun voeding. Deze factoren kunnen leiden tot zowel gewichtsverlies als gewichtstoename.

Tips bij kortademigheid en vermoeidheid

• Rust voor het eten.
• Eet op tijdstippen dat u minder moe bent.
• Eet rustig, kauw goed en neem kleine happen.
• Neem een goede houding en ademhalingstechniek aan tijdens het eten.
• Eet voedsel dat makkelijk te kauwen is. Zacht voedsel is het gemakkelijkst te eten, omdat er minder op gekauwd hoeft te worden.
• Maak eenvoudig te bereiden maaltijden of doe een beroep op een bezorgservice.
• Neem je medicatie op de juiste tijd en op de juiste wijze in.
• Krijg je zuurstof toegediend? Gebruik deze dan ook verder gedurende de maaltijd.

Tips bij te snelle verzadiging 

• Meerdere, kleine maaltijden verspreiden over de dag.
• Neem tijd voor een maaltijd. Door een goede houding en de juiste ademtechniek hapt u minder lucht in. Kauw goed.
• Vermijd het gebruik van gasvormende voedingsmiddelen (zoals bijvoorbeeld uien, spruitjes, koolsoorten, koolzuurhoudende dranken en/of bier).

Tips bij slijmvorming

• Spoel je mond na het eten of neem onder het eten geregeld een slokje (bij voorkeur iets ‘zuurs’; sinaasappelsap, citroenthee, water met citroensap).
• Geef de voorkeur aan zure melkproducten; karnemelk, yoghurt, verse plattekaas en zure room. Deze stimuleren minder slijmvorming dan melk. Let wel op dat je de melkproducten niet weglaat uit je dagelijkse voeding.
• Wanneer je slijm ophoest, is het vooral belangrijk dat je voldoende drinkt.

Tips bij droge mond

• Kauw goed om de speekselproductie te stimuleren. 
• Drink bij elke hap een slokje water. 
• Gebruik veel jus, saus of appelmoes om uw warme maaltijd smeuïger te maken.
• Beleg uw boterhammen met een smeerbaar, zacht beleg.  Gebruik voldoende smeerstof. 
• Zuig op een ijsblokje, waterijs, zuurtje of een pepermuntje.
• Kauwgom kan de speekselproductie stimuleren.
• Voorzie steeds een flesje drinken, ook ’s nachts.

Gewichtstoename bij COPD

Sommige mensen met COPD komen juist aan in gewicht, bijvoorbeeld door minder beweging of medicatie (zoals corticosteroïden).

Gevolgen van overgewicht:

• Extra belasting voor het ademhalen
• Verminderde mobiliteit
• Verhoogd risico op andere aandoeningen

Gewichtsverlies bij COPD

Gewichtsverlies komt vaak voor bij COPD en kan nadelig zijn. Het lichaam verbruikt namelijk meer energie door het zwaardere ademhalen.

Gevolgen van gewichtsverlies:

• Verminderde spiermassa (ook ademhalingsspieren)
• Minder weerstand
• Snellere vermoeidheid

Donkergroene zone

Voedingsmiddelen van plantaardige oorsprong met een gunstig effect op de gezondheid.

Voorbeelden: groenten, fruit, volle granen en aardappelen, maar ook peulvruchten, noten en zaden, plantaardige oliën (en andere vetstoffen rijk aan onverzadigde vetzuren). 

Probeer zoveel mogelijk de weinig of niet bewerkte versie te kiezen. 

Fruit en groenten

Leveren belangrijkste stoffen: vitaminen, mineralen en voedingsvezels

Bevatten weinig calorieën en vet

Beide moeten dagelijks aan bod komen: ze kunnen elkaar niet vervangen, zorg voor de nodige variatie

Aanbevolen hoeveelheid: 

• Groenten: 300g/dag (200g bereid en 100g rauwkost)
• Fruit: 2-3 stukken/dag (voorkeur vers)
   

Noten en zaden

Bevatten veel plantaardige vetten

Ook veel eiwitten, vezels en verschillende vitaminen en mineralen (calcium, magnesium, kalium, zink, ijzer en vitamine E,..) 

Aanbevolen portie: 

• 25-30g

Volle granen

Voorbeelden: volkorenbrood, havermout, bruine rijst en volkoren pasta

Goed voor de gezondheid 

Bevatten heel wat goede stoffen zoals vitamine B1, B2 en B3 (niacine), mineralen zoals ijzer, calcium en fosfor

Aanbevolen hoeveelheid:

• Brood: 5-12 sneden 
• Aardappelen: 3-5 stuks 
• Ongekookte deegwaren: 70g 

Peulvruchten

Rijk aan eiwitten 

Milieuvriendelijk + alternatief voor vlees

Ideale vleesvervangers: kikkererwten, linzen, sojabonen, witte bonen en bruine bonen 

Vetstoffen van plantaardige oorsprong

Voorkeur omwille van gunstig effect voor gezondheid t.o.v. boter en kokosvet

Vloei- of smeerbaar bij kamertemperatuur: olie (olijf-, koolzaad- of maisolie) en margarine 

Aanbevolen hoeveelheid:

• Broodmaaltijd: 1 mespunt minarine/snede brood
• Warme maaltijd: 1 eetlepel vetstof

Lichtgroene zone

Voedingsmiddelen van dierlijke oorsprong met een gunstig, neutraal of onvoldoende bewezen effect op de gezondheid.

Voorbeelden: vis, yoghurt, melk, kaas, gevogelte en eieren. 

Kies voor de weinige of niet-bewerkte variant.

Melk en calciumverrijkte producten

Een bron van eiwitten, vitaminen A, B, D en mineralen zoals calcium.

Aanbevolen hoeveelheid:

• Melk: 2-3 glazen (150ml) 
• Yoghurt: 2-3 potjes (125g) 

Eieren

Rijk aan eiwitten en vet 

Dooier = grotendeels onverzadigd vet (‘goede’ vetten)

Bevatten veel vitamines (B12, D, A, B2) en mineralen (fosfor, selenium, ijzer, zink, …) 

Volwaardige vleesvervanger vanwege het eiwit-, ijzer- en vitamine B12 gehalte

Aanbeveling: 

• max. 1stuk/dag 

Magere of halfvolle kaas

Voorkeur omwille van lagere vetgehalte t.o.v. volle kaas

Bestaat uit vetten, eiwitten en diverse vitaminen (A, B2 en B12) en mineralen 

Bron van calcium, fosfor en magnesium, zink en selenium

Aanbevolen hoeveelheid: 

• 1-2 sneden kaas/dag

Vis

Bron van vitamines (A, D, B12 en niacine), mineralen en sporenelementen (calcium, ijzer, zink, jodium en selenium)

Vette vis: gezonde vetten (omega-3-vetzuren beschermen tegen hart- en vaatziekten) 

Aanbevolen hoeveelheid:

• Magere vis: 1x/week (150g)
• Vette vis: 1x/week (120g)

Oranje zone

Voedingsmiddelen van dierlijke of plantaardige oorsprong die mogelijk een ongunstig effect hebben op de gezondheid.

Voorbeelden: rood vlees, boter, kokos- en palmolie (vetstoffen rijk aan verzadigde vetzuren = ‘slechte’ vetten).

Maar ze bevatten nog enkele nuttige voedingsstoffen, zoals ijzer in rood vlees en vetoplosbare vitaminen in boter.

Vlees

Bron van eiwitten, vitaminen en mineralen 

Bevat ook vet van dierlijke oorsprong en zijn dus minder gunstig voor hart- en vaten

Voorkeur: mager of vers vlees in tegenstelling tot rood en bewerkt vlees

Aanbevolen hoeveelheid:

• Mager vlees: 150g 
• Vet vlees: 120g 

Rode zone

Voedingsmiddelen die niet noodzakelijk zijn binnen een gezond voedingspatroon.

Niet verboden, maar matig consumeren 

Voorbeelden: suiker- of vetrijke voedingsmiddelen, alcohol of voedingsmiddelen met een hoog zoutgehalte.

Aanbevolen hoeveelheid: 

• Gefrituurde gerechten: max. 1x/14dagen 

• Koek: max. 100-150 kcal/dag

Voedingstips bij ongewenst gewichtsverlies

Vervang brood regelmatig door sandwiches, rozijnenbrood, suikerbrood, notenbrood, melkbrood, koffiekoeken en besmeer deze rijkelijk met vet¬stof. 

Beleg uw boterham met wat u graag heeft en besmeer rijkelijk en eventueel dubbel.

Wissel af met ontbijtgranen en pappen. 

Aardappelen, pasta en rijst kunnen verrijkt worden door er extra olijfolie of boter aan toe te voegen. Verrijk puree met een ei, margarine en room…

Serveer bij de warme maaltijd regelmatig een saus bij zoals vleessaus of saus op basis van room.

Soep kan je verrijken door er balletjes, room, aardappelen, pasta… aan toe te voegen.

 Enkele tips om fruit te verrijken: aardbeien met suiker, fruit met volle yoghurt, fruitsalade op siroop, maak eens een smoothie: mix fruit met volle melk, yoghurt, zure room, platte kaas of roomijs.

Kies steeds voor halfvolle- of volle melkproducten. Deze zijn rijk aan eiwitten en bevatten meer calorieën en brengen calcium aan. Drink dus regelmatig eens melk of eet melkproducten (yoghurt, pudding, rijstpap, platte kaas, milkshake, roomijs,…).

Medische bijvoedingen

Als bovenstaande tips weinig helpen kan u overwegen om medische bij¬voeding te gebruiken. Deze bijvoedingen zijn rijk aan eiwitten en energie (300-400kcal per flesje). Ze zijn verkrijgbaar bij de apotheker (zonder voorschrift).

Gebruik als dessert of tussendoortje. Neem bij voorkeur na de maaltijd, zodat het verzadigingsgevoel de hoofdmaaltijd niet beïnvloedt.

Neem kleine slokjes en drink de bijvoeding langzaam op om een zwaar of vol gevoel te voorkomen. Verdeel indien nodig over meerdere momenten.

Serveer bij voorkeur goed gekoeld (vaak beter verdragen en smakelijker). Kan ook warm als ingevroren gebruikt worden. Je kan ze opwarmen in de microgolf in een kommetje (ongeveer 45 sec. op 700 watt). Je kan ze ook invriezen en als ijsje opeten.

Voorbeelden van bijvoedingen zijn: Fortimel® Compact protein of Fortimel® Extra (Nutricia), 2 kcal of 3.2 kcal drink (Fresenius), Delical® (BS Nutrition), Resource® (Nestlé).

Je kan ook gebruik maken van eiwitrijk of koolhydraatrijk poeder om aan je dagelijkse gerechten toe te voegen.

• Eiwitrijk poeder: vb. Protifar® (Nutricia) of Protein Powder® (Fresenius): kan toegevoegd worden aan vb. puree, pudding, milkshake,…. Het poeder is smaakloos.
• Koolhydraatrijk poeder: vb. Fantomalt® (Nutricia): levert extra koolhydraten en dus meer kcal. Kan toegevoegd worden aan yoghurt, pudding, milkshake,…

Contactgegevens

Bij vragen kan je telefonisch contact opnemen via 02 257 50 29.

Het team is ook bereikbaar via email aan dietisten@azjanportaels.be