Chronische nierinsufficiëntie is langdurige nierschade die de structuur en/of functie van de nier aantast. De nieren hebben een belangrijke functie in het lichaam, namelijk het filteren van afvalstoffen uit het bloed en deze uitscheiden via de urine.
Een verminderde nierfunctie kan hierdoor leiden tot een opstapeling van bepaalde stoffen, wat dan weer complicaties met zich kan meebrengen. De inname van deze stoffen al dan niet beperken kan helpen bij het vermijden van complicaties, zoals hartritmestoornissen, osteoporose, bloedarmoede, maar ook om de achteruitgang van de nieren zelf te beperken of vertragen.
Doel van het dieet:
Vertragen van verdere achteruitgang van de nierfunctie:Natriumbeperking (hypertensie)Eiwit(beperking)Goede glycemieregeling (bij diabetes)
Beperken van de nadelen door opstapeling afvalstoffen:Eiwitten(ureum): oa. verminderde eetlust, vermoeidheid, jeuk …Kalium: oa. Hartritmestoornissen, spierzwakte …Fosfor: oa. Botontkalking, aderverkalking …Vocht en natrium: oedemen, hoge bloeddruk, kortademigheid…
Strenge beperkingen zijn niet altijd nodig! Dieet is afhankelijk van o.a.:Laboresultaten (hyperkaliëmie, hyperfosfatemie)Medicatie
Eiwitten
Bij een verminderde nierfunctie kunnen de afvalstoffen, zoals ureum (= afbraakproduct van eiwitten) opstapelen in het lichaam en klachten veroorzaken zoals misselijkheid, jeuk, verminderde eetlust. Om deze klachten te beperken, wordt aangeraden om de eiwitten in de voeding te matigen.
Anderzijds moet de voeding voldoende eiwitten bevatten om de spiermassa optimaal te behouden. Bovendien is het ook belangrijk om voldoende energie (kilocalorieën) onder de vorm van koolhydraten en gezonde vetten in te nemen zodat de eiwitten als bouwstof kunnen gebruikt worden.
Stadium 1-3
Eiwitinname = richtlijnen van de HGR = 0,8 - 1 g E/kg LG
Stadium 4-5: alleen overgaan op 0,6 g E/kg LG indien:
Voorgeschreven door huisarts of nefroloog.Geen risico is op ondervoeding.Niet <40 g eiwit per dag!!!
- Eiwitbronnen
Dierlijke eiwitbronnen: vlees, vis, gevogelte, eieren, kaas, melk en melkproductenPlantaardige eiwitbronnen: peulvruchten (linzen, witte bonen,…), quorn, soja, noten,...Te vermijden voedingsmiddelen: producten die verrijkt zijn met eiwitten, zoals brood, melkproducten, eiwitrijke shakes en repen,…Eet dagelijks vlees (of vleesvervanger), vis of gevogelte bij de warme maaltijd. Gebruik niet meer dan 100 (à 125) gram per dag.Gebruik niet meer dan 60 gram hartig beleg per dag.Gebruik niet meer dan 1 melkproduct van 150 ml per dag (melk, yoghurt, pudding, pap, karnemelk, ijs,...).
Zout
Een te hoge zoutinname kan leiden tot vochtophoping met als gevolg: gewichtstoename, bloeddrukstijging en ademhalingsmoeilijkheden.
Zoutarme voeding wordt toegepast bij hypertensie, oedeem en sommige medicaties
De hoeveelheden van de mineralen vind je op elke fles water terug in mg per liter:
Laag Natrium: < 30 mg/literLaag Kalium: < 5 mg/liter
De dagelijkse aanbevolen hoeveelheid is max 5-6 gram zout.
- Te vermijden voedingsmiddelen
Gerookte of gezouten charcuterie en beleg: rauwe ham, gerookte zalm, filet d'anvers, filet de saxe,...Zoutrijke kazen > 2,5g zout/100g voedingsmiddel.Bereide vleessoorten en vissoorten: hamburgers, worsten, fishsticks, gepaneerde vis, pensen,...Kant-en-klare voedingsmiddelen en gerechten, zoals soepen, sauzen, bereide maaltijden en snacks.Voedingsmiddelen uit blik of glazen potjes.Zoute waters: Tonissteiner, Vichy, Appolinaris,..Sportdranken.Opletten met bouillon en kruidenmix.Chips, zoutjes, olijven, gezouten nootjes, ...Tips: geen extra zout toevoegen aan de maaltijden.
- Beleg met minder zout
Rundsgebraad, hespengebraad, vleesbrood,… kan u zonder zout bereiden en afgekoeld versnijden als broodbeleg.Licht gezouten, minder vette vleeswaren zijn: filet americain (zelf bereid), zuivere kalkoenfilet, zuivere kipfilet zonder kruiden, licht gezouten rookvlees, rosbief, tong, carpaccio.Confituur, siroop, suiker, zuivere pindakaas, hagelslag, fruit en rauwkost bevatten weinig of geen zout. Let wel op wanneer u moet afvallen!Fruit, zoals gebakken appelschijven of banaan, en een rauwkostschoteltje ipv. vlees of kaas bij het brood is een smakelijk alternatief en beperkt het geleverde zout.Harde kazen: BIO Emmental van Boni (Colruyt), Chavroux geitenkaas sneetjes (max. 30g/ dag), Chimay (max. 30g/ dag), Passendale classic (max. 30g/ dag), Emmental sneden (Delhaize), Bastiaansen Biologische jonge kaas (BIO-planet)Zachte kazen: Chavroux geitenkaas (vers), Boursin natuur, La vache qui rit driehoekjes (light), Caprice des Dieux, Platte kaas, Marquis, Suprême des Ducs, Cottage cheese, Ricotta, Mozzarella, Mascarpone, Natria kazen -> dieetkaas, kan online besteld worden
Kalium
Kalium is een zeer belangrijk mineraal, het staat namelijk in voor een goede werking van het hart. Bij gezonde personen wordt de hoeveelheid kalium in het lichaam door de nieren geregeld.
Bij een verminderde nierfunctie wordt het teveel aan kalium niet uit het lichaam verwijdert en stapelt het zich op. Kaliumwaarde in het bloed te hoog of te laag = invloed op de hartfunctie (hartritmestoornissen).
Kaliumbeperking: 2000-2500 mg kalium/dag.
Kaliumbeperking: serumkalium>5mmol/l.
- Te vermijden voedingsmiddelen
Volkoren producten (volkoren brood, volkoren pasta, zilvervliesrijst, muesli, granola…)Chips en kant- en klaar gekochte frieten (frituur), aardappel in de schilPeulvruchtenGedroogd fruit, perensiroopNoten, zaden en pitten zoals walnoten, hazelnoten, pindanoten, pindakaas, amandelen (marsepein, frangipane), studentenhaver, zonnebloempitten, pijnboompitten, sesamzaad, sesampasta, maanzaad,…Drank: sterke koffie (espresso, filters); alle soorten kant- en klaar gekochte groente- en fruitsappen, tomaten(sap) en –puree, ketchup, sojasauzenVaria: producten op basis van cacao (chocolade, choco, koekjes met chocolade, pralines); dieetproducten ‘zonder zout’ (zoutarme kaas, zoutarme vleeswaren) en vervangzoutAlcoholische dranken: bier, wijn, porto, sherry,…
- Tips voor de bereiding van aardappelen, frieten, groenten en soep
Bereiding aardappelen: max 125g – 150gSchil de aardappelen en snij ze in kleine stukken.Breng ze aan de kook in een groot volume ongezouten water.Giet de aardappelen na vijf minuten koken af en zet opnieuw op in koud water.Breng terug aan de kook en laat koken tot ze gaar zijn.Gebruik nooit het kookvocht!
Bereiding frietenSnij de aardappelen in frieten.Blancheer ze gedurende twee tot drie minuten in kokend water.Dep ze droog, laat afkoelen en bak ze gedurende vijf minuten in olie op 150 °c.Bak de frieten een tweede keer op 170 °c om te bruinen.
Bereiding groentenSnij de groenten in kleine stukjes en laat ze gaar koken in grote hoeveelheid water.Gebruik het kookvocht niet!
Bereiding soep (max 150ml = 1 koffietas)Zonder zout, bouillonblokjes, aardappelen, peulvruchten of tomatenpureeEventueel kan tapioca, vermicelli, lettertjes, witte rijst of sojaroom toegevoegd worden
- Volledig verboden groenten
Gedroogde peulvruchtenTomatenpureePosteleinSpinazieArtisjokChampignonsSpruitenGroentesappen
- Kaliumrijke groenten, een mindere goede keuze (>350mg kalium/100g)
ArtisjokAvocadoBamboescheutenBleekselderKnolselderChampignons, alle andere paddestoelenIjsbergslaKoolrabiMaïsPastinaakPosteleinRammenasSchorsenerenSpinazieSpruitenSterkersTuinbonenVenkelPompoen
- Kaliumarme groenten, een betere keuze (<350mg kalium/100g)
max. 150g/dag gekookte groenten, max. 100g/dag rauwe groentenAndijvieAspergeAubergineBloemkoolBroccoliChinese koolCourgetteDoperwtenDruivenbladKomkommerMaïsPaprikaPreiPompoenRadijsRode koolSavooikoolSlaSnijbonenSperziebonenSojascheutenSjalotTomaatUiWitloofWitte koolWortelenRode kool
- Volledig verboden fruit
Alle gedroogde soortenGekonfijt fruitNotenCavaillon meloenSterfruitVerse rabarberRabarbermoesVruchtensappenSmoothies
- Kaliumrijk fruit: een minder goede keuze (>250mg kalium / 100g)
AbrikoosBanaan (1/4 of ½ naargelang de grootte)DadelsGranaatappelGuavePompelmoesKiwi ( 1 kleine)Meloen (behalve net- en watermeloen)RabarberZwarte besPassievruchtAardbei
- Kaliumarm fruit: een betere keuze (<250mg kalium / 100g)
Max 125-150g/dag (1stuk), fruit schillenAardbei (4-5 stuks)Ananas (1 snede)Appel (1 stuk)Bosbes (150g)Braambes (150g)Citroen (1 stuk)Druif (10-15 stuks)Framboos (150g)Kaki (1 stuk)Kers (15 stuks)Kruisbes (150g)KumquatLimoen (1 stuk)Lychee (8 stuks)Mandarijn (1 tot 2 , afh. van de grootte)Mango ( 1 kleine)Nectarine (1 stuk)Meloen Galia (150g)Papaja (1 stuk)Peer (1 stuk)Perzik (1 stuk)Pruim ( 2 tot 3 stuks)Pompelmoes (1/2 stuk)SojascheutenRode bes (150g)Sinaasappel (1 kleine)Veenbessen (150g)Verse vijgen (2 stuks)Watermeloen (150g)
Blikfruit bevat minder kalium dan vers fruit (sap niet gebruiken!), 150g blikfruit kan aangevuld worden met 1 stuk vers fruit
Fosfor
Belangrijk voor de opbouw van botten en tanden
Speelt een rol in de energievoorziening (ATP)
Nodig voor een goede celwerking en zuur-base evenwicht
Een teveel aan fosfor in het bloed kan klachten als botpijnen, gewrichtspijnen en jeuk veroorzaken.
Fosfaatbeperking: 800 – 1200mg fosfor/dag
Fosforbeperking ➔ serum fosfor > 1,8 mmol/l
- Fosforrijke voedingsmiddelen
Eiwitrijke levensmiddelen zoals kaas en andere melkproducten, vlees, vis, schaal- en schelpdieren, vleesvervangers, ei, peulvruchten en noten -> BEPERKEN, essentieelMelkproducten beperken (150ml) van melk- en melkproducten (±90mg P/100g - ± 1 portie/dag).Fosfosadditieven vermijden:E338: Fosforzuur (voornamelijk in Cola), E339: Natriumfosfaat, E340: Kaliumfosfaat, E341: Calciumfosfaat, E343: Magnesiumfosfaat;E442, E450: Difosfaat, E451, E452, E541E1410, E1412, E1413, E1414 en E1442
Chocolade, pralines, cacaopoeder, choco, marsepein, karamel, boter- en karamel snoepen -> VERMIJDEN, niet essentieelBepaalde dranken: cola, bier, wijn en advocaat -> VERMIJDEN, niet essentieelVerdikkingsmiddelen (puddingpoeders) ->VERMIJDEN, niet essentieel
- Te vermijden bij brood en graanproducten
VolkorenbroodVolkoren rijstVolkoren ontbijtgranen: All Bran®, muesli, krokante muesli, ontbijtgranen met gedroogde vruchten, noten of chocolade, havermoutVolkoren deegwaren, quinoa en tarwekorrels
Hoe donkerder het brood en graanproducten, hoe hoger het fosfaatgehalte!
- Te vermijden bij vlees, vis, vleesvervangers, ei, peulvruchten en noten
Orgaanvlees, duif, patrijs, fazant, patéNoten en notenbereidingen zoals marsepein en pindakaas, zaden en pittenPeulvruchtenSojaburgersHeilbot, sardienen, haringBeperken van schaal- en schelpdieren (>300mg P/100g), zoals mosselen,…Eieren max. 2/week (voornamelijk de eidooier (600mg P/100g).
- Te vermijden bij kazen (>300mg/100g)
SmeerkaasParmezaanEmmentalerEdamMimoletteGruyèreProvoloneTilsitCheddarChesterGouda
Kazen met minder dan 300mg P/100g = kunnen AF EN TOE: zie kaaswijzer Vlaamse nefrologische diëtisten - https://www.vlaamsenefrologischedietisten.be/wp-content/uploads/2018/11…
- Bij voorkeur te gebruiken kazen (<300mg/100g)
BoursinPlattekaas (mager of halfvet)Cottage cheeseBrusselse kaas (zout!)Hervekaas (zout!)Verse geitenkaasPaturainVâcherinBelgische BrieBrieMozzarellaMunsterRicottaMascarponeFetaKiriPhiladelphia basilicumPhiladelphia bieslookPhiladelphia look en kruidenPhiladelphia natuurSt-MorêtCantadouCamembertEffi verse kaas radijs-bieslookEffi verse kaas natuurEffi verse kaas met fijne kruidenBalade verse kaasspecialiteit met look en fijne kruidenVerse zachte geitenkaas (bv. Chavroux)
Vocht
Voor een gezond persoon wordt minimum 1,5 liter vocht per dag aanbevolen.
Een vochtbeperking is over het algemeen pas nodig als de nieren nog nauwelijks werken en niet meer voldoende vocht kunnen verwijderen uit het lichaam. Dit leidt tot kortademigheid, dikke voeten en handen (oedeem) en hoge bloeddruk.
Bij een verminderde urineproductie is het daarom noodzakelijk om de vochtinname te beperken. Een beperking van de vochtinname kan ook nodig zijn als er door een verminderde werking van het hart, vocht wordt vastgehouden in het lichaam.
Vraag aan de arts hoeveel je mag drinken.
Ondervoeding bij nierinsufficiëntie
Pas op met te strenge dieetbeperkingen!
Belangrijk: bewaken van de voedingstoestand! Herstellen van de voedingstoestand krijgt voorrang.
Beperkingen worden enkel opgelegd door uw arts! Het is niet nodig om op eigen initiatief voedingsstoffen te beperken.
Labowaarden (K, P, ureum, creatinine) regelmatig opvolgen!
Vaak niet meer strikt beperken van eiwitten. Te strenge eiwitbeperking versnelt spierafbraak → slechtere prognose.
Kalium/fosfor = individueel en flexibel.
Zout = matig beperken.
- Voedingstips
Extra calorieën aanbrengen door toevoeging van goede vetten en koolhydraten (eventueel glucopur)Kies eerder hoogwaardige eiwitten (zuivel, ei, vlees/vis)Tussenmaaltijden inschakelenEnergierijke drank vb. limonade, extra suiker in de thee, …Eventueel bijvoeding: Renilon 4.0 Nutricia (CNI), Renilon 7,5 Nutricia (dialyse)
Contactgegevens
Bij vragen kan je telefonisch contact opnemen via 02 257 50 29, 02 257 50 28 of 02 257 54 49.
Het team is ook bereikbaar via email aan dietisten@azjanportaels.be
