Cerebrovasculair accident - CVA

• Bewegingen, gehele of gedeeltelijke verlamming  
• Verminderd gevoel, verminderd gevoelsbeleving  
• Uitval van het gezichtsveld waardoor het gezichtsvermogen afneemt  
• Problemen bij spreken, slikproblemen  
• Incontinentie voor urine en ontlasting Vermoeidheid Epileptische aanvallen   

• Moeilijkheden met onthouden en concentratiestoornissen  
• Angst en onzekerheid, wisselende stemmingen  
• Problemen met nemen van initiatieven, snel en impulsief handelen  
• Egocentrisch en ongevoelig gedrag, problemen met het onder controle houden van gedrag en emoties  
• Gebrek aan of beperkt inzicht in de eigen ziekte en het naleven van afspraken rond de behandeling  

Gevolgen bij een beroerte in de linkerhersenhelft:  

• Waarnemingen aan de rechterzijde van het lichaam  
• Taal en rekenen  
• Uitvoeren van alledaagse handelingen zoals wassen, aankleden, ... maar ook om deze in de juiste volgorde uit te voeren Herkenning van personen, aanduiding van links en rechts  

Gevolgen bij een beroerte in de rechterhersenhelft:  

• Waarnemingen aan de linkerzijde van het lichaam  
• Herkenning, waarneming van vormen, voorwerpen en afmetingen  
• Besef van tijdsduur, gevoel voor humor  

De voornaamste gevolgen op vlak van communicatie na een beroerte zijn taal- en spreekstoornissen. Bij taalstoornissen, afasie, ontstaan problemen met het vinden van woorden, begrijpen wat gezegd wordt, met lezen en schrijven. Spreekstoornissen, dysartrie, uiten zich in moeilijkheden bij het uitspreken van woorden en zinnen. De spieren die gebruikt worden bij het spreken zijn namelijk gedeeltelijk verlamd, woorden worden vervormd en men wordt minder goed verstaanbaar.  

Logopedie

Slikstoornissen kunnen een mogelijk gevolg zijn van een verlamming van de slikspieren na een beroerte. Het aan den lijve ervaren van slikstoornissen gaat vaak gepaard met grote angst. Kennis van hulpmiddelen op dit vlak kan van levensbelang zijn.  

Tips voor de patiënt  

• Bij slikstoornissen wordt de voeding aangepast om slikken te vergemakkelijken en ernstige verslikking te voorkomen. Concreet betekent dit gemalen vlees en meer gebonden dranken. Het kan nodig zijn dat je dit aangepast voedingspatroon ook na het ziekenhuisontslag moet verder zetten.  
• Praat er zeker over met de behandelend arts. Bovendien is het belangrijk dat je ook in de thuissituatie eventuele problemen met de huisarts of een diëtist bespreekt.  
• Laat weten welke voedingsmiddelen je last bezorgen bij het slikken. Zo kan er samen naar alternatieven gezocht worden.  
• Sliktechnieken  
  • Breng het voedsel zo ver mogelijk achterin de mond.  
  • Ga rechtop zitten om te eten, liggend eten bevordert het slikrisico.  
  • Neem steeds kleine hoeveelheden voedsel of drank in de mond.  

Tips voor de familie  

• Lees aandachtig de tips voor de patiënt.  
• Tracht de maaltijden zo veel mogelijk in een rustige omgeving en serene sfeer te laten doorgaan.  
• Blijf kalm wanneer jouw familielid zich verslikt. Het zorgteam leert enkele technieken aan om hulp te bieden bij eventueel verslikken.  

Urine-incontinentie is een mogelijk gevolg na een beroerte. Concreet betekent dit geen controle meer hebben over het al of niet ledigen van de blaas, met ongewild urineverlies als direct gevolg.  

Tips voor de patiënt  

• Incontinentie is niet makkelijk te aanvaarden, vooral omdat het maatschappelijk gezien nog altijd in een taboesfeer berust. Praat er echter over met het zorgteam, zij kunnen jou met raad en daad bijstaan. Naast eventuele medicamenteuze hulpmiddelen voor incontinentie zijn er een aantal praktische tips die kunnen helpen:  
• Er wordt een programma opgesteld voor blaastraining. Je wordt gevraagd om op vaste tijdstippen het toilet te bezoeken. Door actief aan deze training mee te werken, leert u opnieuw controle te verwerven over het ledigen van uw urineblaas en de bijhorende spieren. Het is dan ook van groot belang dat u de richtlijnen goed opvolgt.  
• Drink niet meer of zo weinig mogelijk na 19u om zo een volle blaas tijdens de nacht te vermijden. Vermijd dranken die vochtafdrijvend werken: koffie, cola en alcohol.  
• Sta ‘s nachts op (met behulp van een wekker) om naar toilet te gaan.  
• Maak gebruik van specifiek materiaal om ongewild urineverlies op te vangen.  
• Besteed extra aandacht aan intieme lichaamsverzorging. Bij urineverlies is het aangewezen minstens tweemaal per dag een intiem toilet uit te voeren. Gebruik aangepaste neutrale zepen of een wasgel en gebruik telkens een proper washandje.  
• Ververs uw ondergoed minstens dagelijks. Door urineverlies en urinezuur wordt de huid extra verweekt, waardoor doorligwonden kunnen ontstaan. Personen die steeds in dezelfde houding liggen lopen door deze verweking een verhoogd risico op doorligwonden. Extra lichaamshygiëne gecombineerd met wisselhouding (minimum elke twee uur een andere houding aannemen) wordt dan ook aangeraden.  

Tips voor de familie  

• Lees aandachtig de tips voor de patiënt.  
• Verleen steun bij het uitvoeren van de blaastraining en gebruik van hulpmiddelen.  
• Besteed extra aandacht aan intieme lichaamshygiëne.  
• Help bij wisselhoudingen om doorligwonden te voorkomen.  

Personen getroffen door een beroerte worden vaak geconfronteerd met een verminderd activiteitsvermogen dat zich kan uiten in vermoeidheid en initiatiefverlies, tot gedeeltelijke of volledige verlamming. Psychisch is dit vaak een erg zware klap omdat iemand die voorheen steeds erg actief was, nu erg beperkt wordt in zijn activiteiten. Het gevaar bestaat dat men in een negatieve neerwaartse spiraal terechtkomt van minder kunnen, neerslachtig worden, minder fut hebben om iets te doen, nog neerslachtiger worden, ...  

Tips voor de patiënt  

• Praat over jouwverminderd activiteitsvermogen of verminderde interesse voor de zaken rondom jou en de bijhorende gevoelens.  
• In het belang van de revalidatie is het cruciaal dat je zo veel mogelijk activiteiten zelfstandig uitvoert. Het zorgteam biedt hierbij slechts een minimum aan hulp aan om jou zo te stimuleren zo snel mogelijk terug zelfstandig en zelfredzaam te worden. Bij gebrek aan interesse in bepaalde activiteiten kan het nuttig zijn uit te kijken naar andere bezigheden of hobby’s die je op dat moment wel kunnen bekoren.  
• Er bestaat een ruim assortiment aan hulpmiddelen om je te verplaatsen, zoals bijvoorbeeld een looprek. Het zorgteam kan samen met jou bekijken wat de mogelijkheden zijn zodat je ook thuis verder gebruik kan maken van deze hulpmiddelen.  
• Thuis zal je wellicht meer gespecialiseerde hulp nodig hebben dan de eigen familie of naasten  kunnen bieden. Hiervoor bestaan tal van mogelijkheden gaande van hulp aan huis tot dagbegeleiding in een activiteitencentrum.  

Tips voor de familie  

• Lees aandachtig de tips voor de patiënt.  
• Praat met jouwfamilielid over zijn gevoelens hieromtrent. Ook jij ondervindt ongetwijfeld de gevolgen van het verminderd activiteitsvermogen van de betrokkene. Bespreek hierbij ook de hulp die aan huis nodig is of mogelijke dagopvang. Het kan niet de bedoeling zijn dat je zelf in de put raakt door zorg op te nemen die je niet aan kunt.  

Na een beroerte kan ook het slaappatroon verstoord zijn. Situaties zoals inslaap- en doorslaapproblemen, overmatig slapen, vroeg wakker worden, veelvuldige onderbrekingen, sufheid en vermoeidheid overdag, concentratieproblemen … komen dan ook veelvuldig voor na een beroerte.  

Tips voor de patiënt  

• Voor het herstel is een goede nachtrust zeer belangrijk. Maak ook dit probleem bespreekbaar.  
• Beperk opwindende activiteiten net voor het slapen gaan.  
• Vermijd dutjes overdag, ze verstoren een normale nachtrust. Tracht overdag zo actief mogelijk te zijn, dit bevordert een goede nachtrust.  
• Indien je medicatie voorgeschreven krijgt voor jouw specifiek slaapprobleem, is het belangrijk dat je correct aangeeft hoe jouw slaappatroon thans verloopt opdat je de gepaste medicatie krijgt. Het is bovendien erg belangrijk dat je de medicatie stipt en volgens de voorschriften neemt.  

Tips voor de familie  

• Lees aandachtig de tips voor de patiënt.  
• Stimuleer je familielid om over de slaapprobleem te spreken.  

Geheugenstoornissen zijn een veel voorkomend verschijnsel na een beroerte en uiten zich door het onvermogen om recente gebeurtenissen of nieuwe informatie in te prenten en nadien terug weer te geven. Naast de gebruikelijke frustraties die geheugenstoornissen met zich meebrengen, zijn er ook heel wat praktische complicaties zoals de weg naar huis niet meer terug vinden, niet meer weten hoe een betaling moet uitgevoerd worden, ...  

Tips voor de patiënt  

• Tracht over de geheugenproblemen te spreken. Verzet je niet tegen de geheugenstoornis. Besef dat dit een verschijnsel is dat zeker na een beroerte kan optreden. Hoe meer je je verzet, hoe moeilijker het wordt bepaalde zaken te reproduceren. Samen met jou stelt het zorgteam een gestructureerd dagprogramma op zodat alles steeds op dezelfde wijze verloopt, wat een gunstige invloed heeft op het geheugen.  
• In overleg met de psycholoog en ergotherapeut stellen we een trainingsprogramma op waarin we een aantal technieken aanleren om het geheugen te trainen. Ook thuis moet je deze technieken verder blijven oefenen.  
• Maak gebruik van hulpmiddelen zoals en agenda, notities, … om belangrijke zaken niet te vergeten.  
• Schakel ook familie en naasten in om zaken beter te kunnen onthouden.  

Tips voor de familie  

• Lees aandachtig de tips voor de patiënt.  
• Help de geheugenstoornissen van jouw familielid uit de taboesfeer te halen door ze bespreekbaar te maken.  
• Respecteer ook thuis het gestructureerd dagprogramma dat in het ziekenhuis werd opgesteld en nageleefd.  
• Noteer belangrijke zaken in de agenda van het familielid of vraag om dit eigenhandig te noteren.  
• Corrigeer onjuiste handelingen of mededelingen en stimuleer correcte handelingen door het geven van positieve feedback. Wees zeker nooit bekritiserend in de opmerkingen.  

Een verstoord lichaamsbeeld is een van de mogelijke complicaties die kunnen optreden naar aanleiding van een beroerte. Dit kan zich als volgt uiten: het weigeren van zichzelf te bekijken of aan te raken, verbergen of juist extra benadrukken van bepaalde lichaamsdelen, ontkennen van lichamelijke beperkingen, negatieve gevoelens over het eigen lichaam hebben en veranderingen niet kunnen accepteren, vermijden van sociale contacten en bang zijn om door anderen te worden afgewezen, verwoorden van gevoelens van hopeloosheid, ...  

Tips voor de patiënt  

• Ook hier is het zeer belangrijk deze gevoelens bespreekbaar te maken. Praten over de gevolgen van een verstoord lichaamsbeeld is zeker niet gemakkelijk, maar niettemin heel beduidend in het helpen vinden van oplossingen.  
• Samen met jou wordt een zelfzorgprogramma opgesteld waarin je tijd en aandacht moet besteden voor de zorg van jouw eigen lichaam. Tracht dit ook bij uw thuiskomst zo goed mogelijk te blijven volgen.  
• Ondanks het feit dat je er misschien totaal geen behoefte aan hebt, zijn sociale contacten thans wel erg belangrijk. Tracht dan ook niet van de buitenwereld te isoleren, hoe moeilijk dit ook is.  

Tips voor de familie  

• Lees aandachtig de tips voor de patiënt.  
• Onderneem steeds opnieuw pogingen om met het familielid te blijven communiceren over diens gevoelens.  
• Stimuleer om het zelfzorgprogramma ook thuis toe te passen.  
• Help ervoor te zorgen dat de betrokkene zich niet isoleert van de buitenwereld. Blijf samen sociale contacten onderhouden. 

Ook taal- en spreekstoornissen kunnen optreden na een beroerte. Taalstoornissen, afasie, kunnen zich uiten in moeilijkheden met het vinden en begrijpen van woorden en met lezen en schrijven. Spreekstoornissen, dysartrie, manifesteren zich meer in het moeizaam kunnen uitspreken van woorden.  

Tips voor de patiënt  

• Een steeds terugkerende uitermate belangrijke aanbeveling in het revalidatieproces: streef ernaar om jouw gevoelens in verband met deze stoornissen duidelijk te maken naar de mensen rondom je. Wanneer dit via een gewoon gesprek moeilijk of onmogelijk is, zal het zorgteam samen met jou naar alternatieve communicatiemiddelen zoeken. Een logopedist kan technieken en oefeningen aanleren om zo jouwtaal- en spreekvaardigheid te helpen bevorderen. Eens terug thuis, is het belangrijk dat je deze aangeleerde technieken en oefeningen blijft aanhouden en herhalen.  
• Wees niet bevreesd of beschaamd om te spreken en daarbij naar jouw woorden te moeten zoeken. Wees overtuigd dat jouw omgeving hiervoor begrip opbrengt.  
• Schakel zo veel mogelijk storende achtergrondgeluiden uit tijdens een gesprek. Ze leiden alleen maar af en verstoren de gedachten.  
• Maak zeker gebruik van hulpmiddelen zoals notitieblokjes of gebaren om te communiceren met jouw naasten. Het zal automatisch zelfvertrouwen opleveren wanneer je merkt dat je begrepen wordt.  

Tips voor de familie  

• Lees aandachtig de tips voor de patiënt.  
• Maak het overmatig duidelijk dat je de patiënt hierin steunt en het waardeert dat men zich toch tracht verstaanbaar te maken.  
• Corrigeer nooit afkeurend of bekritiserend. Verplaats je in jouw gesprekspartner zijn positie en bedenk hoe je graag behandeld zou worden in deze situatie. Dat geeft de nodige inzichten in bejegening.  
• Gun de nodige tijd bij het zoeken naar woorden. Niets is zo vervelend naar een woord te zoeken en iemand anders verwoordt het dan maar vlug in jouw plaats.  
• Stimuleer het familielid de oefeningen van de logopedist ook thuis toe te passen en te blijven herhalen.  

De seksuele beleving is na een beroerte vaak verstoord of van een onbevredigende aard. Dit kan zich uiten in gebrek aan belangstelling voor zichzelf en anderen, onvermogen om tot de gewenste seksuele bevrediging te komen, gevoelens van afgrijzen of angst voor wat betreft seksueel contact, vermijden van een seksuele relatie omwille van onzekerheid over de eigen aantrekkelijkheid, gefixeerd zijn op seksualiteit ...  

Na een beroerte moet ook op seksueel vlak een nieuw evenwicht gevonden worden. Het is essentieel zorgen, angsten en gevoelens over dit onderwerp uit de taboesfeer te halen en bespreekbaar te maken onder elkaar. Praat er eventueel over met dearts of een andere hulpverlener.  

Dit uit zich in een beperking van probleemoplossende vaardigheden door niet in staat te zijn problemen op te lossen of hulp te zoeken, niet in staat zijn aan bepaalde verwachtingen te voldoen, hulp afwijzen of zich afhankelijk opstellen ten opzichte van anderen, snel boos worden, geïrriteerd zijn, zich sociaal isoleren, ...  

Tips voor de patiënt  

• Tracht situaties die je als moeilijk ervaart voor jezelf te verduidelijken en bespreekbaar te maken met de onmiddellijke omgeving. Samen met de psycholoog leer je nieuwe vaardigheden om beter met problemen om te gaan. Het is belangrijk dat u deze vaardigheden in uw dagelijks leven tracht toe te passen. De psycholoog zal technieken aanleren om beter met stress te kunnen omgaan. Pas deze technieken ook thuis zeker toe.  

Tips voor de familie  

• Lees aandachtig de tips voor de patiënt.  
• Je kan jouw familielid helpen om de aangeleerde vaardigheden door de psycholoog in de praktijk toe te passen.  
• Help een rustige omgeving met zo weinig mogelijk stress te creëren.  
• Stimuleer jouw familielid om de stressreducerende technieken actief te benutten.  

Het is niet denkbeeldig dat mensen in crisissituaties twijfels hebben of krijgen bij hun religieuze of andere levensovertuiging en dat zij zich vragen (beginnen) stellen over de zin van leven en lijden.  

Het werkt bevrijdend om over twijfels wat betreft geloof- of levensovertuiging of levensvragen in het algemeen vrijuit te kunnen praten. De medewerkers van de dienst Levensbeschouwelijke Zorg van het AZ Jan Portaels zijn gespecialiseerd in de materie. Het kan dan ook nuttig zijn hen via het afdelingszorgteam te contacteren voor een vrijblijvend gesprek.