Wat zijn JAK-inhibitoren?
JAK-inhibitoren zijn geneesmiddelen die in een labo worden ontwikkeld op basis van zeer kleine moleculen (small molecules). Zoals de naam aangeeft, blokkeren deze geneesmiddelen de werking van “JAK” eiwitten, die zich in de cellen van het afweersysteem bevinden. Zo remmen ze de ontsteking in het lichaam, waardoor onder andere de ontsteking in de darm afneemt.
Er zijn drie verschillende JAK-inhibitoren die goedgekeurd zijn in Europa voor de behandeling van colitis ulcerosa en/of ziekte van Crohn: Tofacinitib (Xeljanz®), filgotinib (Jyselica®) en upadacitinib (Rinvoq®).
Waarvoor worden JAK-inhibitoren gebruikt?
Upadactinib (Rinvoq®) is goedgekeurd voor de behandeling van volwassenen met matige tot ernstige colitis ulcerosa en ziekte van Crohn. Studies tonen ook een gunstig effect van upadactinib op de heling van fistels.
Filgotinib (Jyselica®) en tofacitinib (Xeljanz®) zijn enkel terugbetaald bij volwassenen met matige tot ernstige colitis ulcerosa. Ze zijn niet goedgekeurd voor de ziekte van Crohn.
In België zijn de JAK-inhibitoren pas terugbetaald na falen van, of intolerantie voor, een biologische therapie (anti-TNF, vedolizumab, ustekinumab). Ze kunnen dus enkel gestart worden als 2de lijns behandeling.
Bovendien mogen deze geneesmiddelen bij patiënten ouder dan 65 jaar, rokers of ex rokers, en patiënten met andere risicofactoren voor hart- en vaatziekten of kanker, enkel worden voorgeschreven als er geen geschikt therapeutisch alternatief beschikbaar is.
JAK inhibitoren werken doorgaans zeer snel, soms al na enkele dagen. Ze kunnen de ziekte echter niet genezen, enkel onderdrukken. Het doel van de behandeling is om enerzijds uw symptomen te doen verdwijnen, en anderzijds het volledig genezen de ontsteking van het darmslijmvlies. Eens de ziekte onder controle is, is het belangrijk om nieuwe opstoten - en de bijhorende langetermijnscomplicaties – te voorkomen. Daarom maken we een onderscheid tussen een “aanvalsbehandeling”, waarbij de actieve ontsteking wordt onderdrukt, en een “onderhoudsbehandeling” die herval probeert te voorkomen. Het is dus belangrijk om de medicatie verder te zetten, zelfs als er geen ziekteactiviteit meer is.
Wat moet er gebeuren voor de opstart van JAK-inhibitoren?
Voor de behandeling start, word je gescreend op (in)actieve tuberculose en andere ernstige infecties (zoals hepatitis), aangezien JAK-inhibitoren soms een opflakkering kunnen geven van een oude infectie. Dit gebeurt aan de hand van een bloedafname, een röntgenfoto van de longen en een tuberculinehuidtest. Deze laatste test zal worden uitgevoerd door de longarts. Indien er een risico is op een vroegere besmetting, dien je hiervoor een gepaste behandeling te krijgen alvorens te starten met een JAK-inhibitoren.
JAK-inhibitoren zijn dure geneesmiddelen die enkel worden terugbetaald mits een geldig terugbetalingsattest door jouw mutualiteit. Voor de opstart van een JAK-inhibitoren zal jouw arts een terugbetalingsattest aan je bezorgen dat moet ingediend worden bij jouw mutualiteit. Pas wanneer je goedkeuring krijgt van jouw mutualiteit, kan er gestart worden met de therapie.
Let op: enkel een gastro-enteroloog kan dit attest maken, niet de huisarts. Het attest dient jaarlijks verlengd te worden.
Hoe worden JAK-inhibitoren toegediend?
JAK-inhibitoren zijn kleine moleculen en zijn daarom beschikbaar in pilvorm die je dagelijks oraal (via de mond) moet innemen. Dat doe je best met een glas water, elke dag op ongeveer hetzelfde tijdstip. Dat mag zowel tijdens als buiten de maaltijd zijn.
Tofacitinib
- Opstartfase: 10 mg 2x/dag gedurende 8 weken (evt. 16 weken)
- Onderhoudsdosis: 5 mg 2x/dag
Filgotinib
- Opstartfase: 200 mg 1x/dag gedurende 10 weken (evt. 22 weken)
- Onderhoudsfase: 200 mg 1x/dag gedurende 10 weken.
Upadacitinib
- Opstartfase: 45 mg 1x/dag gedurende 8 weken (evt. 16 weken) in geval van colitis ulcerosa, of 12 weken (evt. 24 weken) in geval van de ziekte van Crohn.
- Onderhoudsfase: 30mg (of 15mg) 1x/dag
De dosis van de JAK-inhibitoren kan door uw arts verlaagd worden in geval van:
- Geneesmiddelen interacties (bv. met antischimmelmedicatie, bepaalde antibiotica zoals azitromycine en erythromycine)
- Nierinsufficiëntie
- Leverinsufficiëntie
Overzicht van opstart en opvolging
Zie het aparte overzichtsschema voor de opstart en opvolging.
Zodra jouw ziekte goed onder controle is, zal je vervolgens elke 6 maanden op controle komen bij jouw arts. Jouw arts zal je telkens klinisch onderzoeken en een bloed- en stoelgangsonderzoek laten uitvoeren. Daarnaast zal jouw arts het terugbetalingsattest voor JAK-inhibitoren jaarlijks vernieuwen. Vergeet niet om op de raadpleging telkens te vragen naar medicatievoorschriften indien je deze nodig hebt.
Verder is een jaarlijks nazicht bij de dermatoloog aangewezen, en voor vrouwen ook een regelmatig gynaecologisch nazicht van de baarmoederhals.
Mogelijke nevenwerkingen
Naast de goede en snelle effecten op de ontsteking in de darm, hebben de JAK inhibitoren helaas meerdere nevenwerkingen waarvoor we alert moeten zijn, zoals:
- Infecties: meestal milde infecties zoals bovenste luchtweginfecties (bv. keelontsteking, sinusitis, enz.).
- Zona (gordelroos): veroorzaakt door (her)activatie van het herpes zoster-virus. In de meeste gevallen verloopt dit mild. Preventieve vaccinatie kan overwogen worden (zie verder).
- Diep veneuze trombose en longembolie: dit zijn bloedklonters die zich typisch vormen in de bloedvaten van de benen of longen. Daarom is voorzichtigheid geboden bij mensen met een verhoogd risico, zoals rokers of personen met een voorgeschiedenis van trombose of embolie.
- Cardiale nevenwerkingen, zoals een hartinfarct: JAK-inhibitoren worden best met voorzichtigheid gebruikt bij patiënten met cardiovasculaire risicofactoren. Het is belangrijk om deze risicofactoren actief aan te pakken, bijvoorbeeld door hoge bloeddruk te behandelen of te stoppen met roken.
- Lichte stijging van cholesterol en bloedvetten: deze stijging op zich leidt niet tot een extra verhoogd risico op hart- en vaatziekten, maar behandeling met cholesterolverlagende medicatie kan wel aangewezen zijn.
- Kanker: studies tonen een verhoogd risico op niet-melanoom huidkanker, vooral bij patiënten die eerder behandeld werden met azathioprine (Imuran®). Daarom wordt aanbevolen om dagelijks een zonnecrème met factor 50 te gebruiken en jaarlijks op controle te gaan bij een dermatoloog.
Op dit moment zijn er geen duidelijke argumenten dat er bij IBD patienten ook een verhoogd risico is op andere vormen van kanker.
Aandachtspunten
Verwittig jouw arts in de volgende gevallen:
- Het optreden van nevenwerkingen (zoals hierboven beschreven)
- Het optreden van een allergische reactie na de toediening (huiduitslag, jeuk, lage bloeddruk)
- Een nieuwe diagnose van hartproblemen of kanker
- Uw leverfunctie slecht is of achteruit gaat
- Koorts (>38°C) of ziekte
- Je zwanger bent of je een actieve kinderwens hebt
- Je terugbetalingsattest verlopen is
Roken verhoogt het risico op bloedklonters en hartproblemen wanneer u behandeld wordt met JAK-inhibitoren, én verergert de ziekte van Crohn. Daarom is het absoluut verboden te roken tijdens een behandeling met een JAK-inhibitor!
Zwangerschap en borstvoeding
Het gebruik van JAK-remmers tijdens de zwangerschap of borstvoeding is strikt afgeraden. Neem contact op met je arts als je zwanger wilt worden of al zwanger bent.
Vaccinaties
Patiënten die behandeld worden met JAK-remmers mogen geen levende verzwakte vaccins krijgen. Dit geldt vooral voor het mazelenvaccin en het gele koortsvaccin. Als je deze vaccins toch wilt krijgen, moeten ze vóór de start van de JAK-remmer worden toegediend.
Het merendeel van de beschikbare vaccins zijn zogenaamde “geïnactiveerde vaccins”, die zonder problemen toegediend mogen worden.
Gezien het verhoogd infectierisico onder JAK-inhibitoren zal je arts enkele vaccines aanraden:
- De standaard vaccinaties in België, zoals tetanus
- Vaccin tegen herpes zoster virus (zona)
- Jaarlijks griepvaccin
- Vijfjaarlijkse pneumococcenvaccin
- Vaccin tegen hepatitis A en B
- Vaccins tegen covid-19
- Vaccin tegen humaan papillomavirus (bij jonge patiënten)
Contactgegevens
Voor niet-dringende vragen kan je altijd e-mailen naar onze IBD-verpleegkundige of arts via ibd@azjanportaels.be. Je e-mail wordt één keer per week zorgvuldig opgevolgd door onze verpleegkundige.
Bij dringende vragen kan je rechtstreeks contact opnemen met:
- Jouw arts via het telefoonnummer van het onthaal: 02 254 64 00
- De spoedgevallendienst tijdens het weekend of 's nachts: 02 257 56 80
